TPZ.al është një media online e pavarur. Përpjekja jonë është të sjellim lajme, analiza dhe komente, në shërbim të interesit publik.
TPZ.al është një media online e pavarur. Përpjekja jonë është të sjellim lajme, analiza dhe komente, në shërbim të interesit publik.
Administrata e presidentit amerikan Donald Trump vendosi sanksione ndaj Gjykatës Penale Ndërkombëtare (GJPN) të premten, vetëm pak orë pasi një ish-gjyqtare e saj fitoi Çmimin Nobel për Paqen. Vendimi rrezikon të thellojë përplasjen diplomatike të Uashingtonit me aleatët evropianë.
Zëvendësprokurorja e Gjykatës Penale Ndërkombëtare, Nazhat Shameem Khan, dënoi sanksionet, duke deklaruar se ato nuk do të ndalin punën e institucionit.
Administrata Trump ka mbajtur prej kohësh një qëndrim armiqësor ndaj kësaj gjykate dhe më parë ka vendosur sanksione ndaj prokurorëve dhe gjyqtarëve të saj. Masa e së premtes shkon më tej, pasi mund të prekë edhe kompanitë që ofrojnë shërbime për vetë institucionin.
“Presidenti Trump nuk do ta lejojë kurrë Gjykatën Penale Ndërkombëtare të ndjekë penalisht amerikanët”, deklaroi sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, në një reagim të shqyrtuar nga Reuters përpara njoftimit zyrtar.
“Pikërisht për këtë arsye, sot Shtetet e Bashkuara po vendosin sanksione ndaj Gjykatës Penale Ndërkombëtare. Ne do të ndalojmë transaksionet me këtë gjykatë të dalë jashtë kontrollit, duke i ndërprerë burimet financiare dhe duke paralizuar aftësinë e saj për të funksionuar”, shtoi ai.
Zëvendësprokurorja Khan i tha Reuters se sanksionet “duhet të dënohen”.
“Sanksionet synojnë të minojnë shtetin e së drejtës në nivel ndërkombëtar dhe punën që po kryen një institucion gjyqësor i pavarur”, deklaroi Khan. “Puna jonë do të vijojë në të gjitha çështjet që trajtojmë, në hetimet dhe ndjekjet tona penale”.
Uashingtoni ka shprehur prej kohësh zemërim për urdhër-arrestet e lëshuara nga GJPN-ja ndaj zyrtarëve izraelitë, përfshirë kryeministrin Benjamin Netanyahu. Një tjetër burim përplasjesh ka qenë hetimi i mëparshëm i gjykatës për veprimet e ushtarëve amerikanë në Afganistan, të cilin institucioni e ka mbyllur tashmë.
E themeluar në vitin 2002 për të ndjekur penalisht krimet e luftës, krimet kundër njerëzimit dhe gjenocidin, Gjykata Penale Ndërkombëtare ka 125 shtete anëtare. Mes tyre janë të gjitha vendet e Bashkimit Evropian dhe të gjithë anëtarët e NATO-s, me përjashtim të Shteteve të Bashkuara dhe Turqisë.
Gjykata ka gëzuar mbështetje të fortë publike nga shtetet anëtare, përfshirë aleatë të rëndësishëm të SHBA-së. Ajo e ka selinë në Holandë, vend anëtar i BE-së dhe NATO-s.
Nobeli për drejtësinë penale ndërkombëtare, në ditën e sanksioneve
Navi Pillay, juristja nga Afrika e Jugut që fitoi të premten Çmimin Nobel për Paqen për punën e saj në fushën e drejtësisë penale ndërkombëtare, ka shërbyer si gjyqtare në Dhomën e Apelit të Gjykatës Penale Ndërkombëtare nga viti 2003 deri në vitin 2008.
Në motivacionin e çmimit, komiteti Nobel deklaroi se synonte të rikujtonte rëndësinë e drejtësisë ndërkombëtare në një kohë kur “gjyqtarët dhe institucionet e së drejtës ndërkombëtare janë nën sulme politike”.
“Një sistem juridik ndërkombëtar, në të cilin kriminelët e luftës mbahen përgjegjës dhe viktimat e abuzimeve shohin drejtësi, është një parakusht për një botë paqësore”, thuhet në deklaratën e komitetit.
Rubio tha se sanksionet ishin hartuar në mënyrë të tillë që t’i jepnin gjykatës dhe shteteve anëtare mundësinë për të adresuar shqetësimet amerikane.
Ai nuk dha detaje të mëtejshme, por një zyrtar i lartë i Departamentit të Shtetit deklaroi se Thesari amerikan do të lëshonte një sërë licencash për të “mbrojtur interesat amerikane”. Kjo duket se i referohet përjashtimeve të përkohshme nga disa prej masave ndëshkuese.
SHBA pret që aleatët të kufizojnë veprimtarinë e gjykatës
Sanksionet amerikane zakonisht ndalojnë kompanitë me bazë në SHBA të bashkëpunojnë me çdo organizatë të sanksionuar. Kjo mund t’i detyrojë bankat të mbyllin llogaritë, kompanitë e sigurimeve të ndërpresin mbulimin dhe firmat e teknologjisë të ndalin bashkëpunimin.
Gjatë mandatit të tij të parë, Trump vendosi sanksione të posaçme ndaj zyrtarëve të gjykatës, të cilat u hoqën më pas nga presidenti Joe Biden. Uashingtoni njoftoi sanksione të reja vetëm pak ditë pasi Trump u rikthye në detyrë, në janar të vitit 2025.
Prej muajsh, zyrtarët e gjykatës janë përgatitur për mundësinë e sanksioneve ndaj vetë institucionit. Ata kanë nisur të zëvendësojnë programet e Microsoft-it në kompjuterët e zyrave me alternativa me burim të hapur, si dhe kanë bërë marrëveshje të reja për shërbimet bankare dhe sigurimet shëndetësore.
Regjistrari i gjykatës, Osvaldo Zavala Giler, i bëri thirrje Bashkimit Evropian në fillim të kësaj jave të përgatitet të përdorë një mekanizëm të posaçëm mbrojtës, të njohur si “mekanizmi bllokues”. Ky mekanizëm u mundëson vendeve evropiane të mbrohen nga efektet e sanksioneve amerikane që shtrihen përtej juridiksionit të SHBA-së.
Në deklaratën e tij, Rubio tha se Uashingtoni i kishte shtyrë sanksionet me shpresën se Gjykata Penale Ndërkombëtare dhe vendet palë në Statutin e Romës, dokumenti themelues i saj, do të adresonin shqetësimet amerikane, por kjo nuk kishte ndodhur.
“Ose GJPN-ja do t’u japë fund kërcënimeve të saj, ose ne do t’i japim fund GJPN-së. Ne presim që aleatët tanë, shumë prej të cilëve janë pjesë e gjykatës dhe mbështeten te ushtarakët amerikanë për mbrojtjen e tyre, ta vënë gjykatën nën kontroll”, deklaroi Rubio.
“Ne e kemi strukturuar këtë masë në mënyrë që t’u japim shteteve palë mundësinë të negociojnë dhe të paraqesin një zgjidhje që adreson shqetësimet tona. Nëse këto përpjekje nuk japin rezultat, ne do të vazhdojmë të përshtatim masat tona në përputhje me rrethanat”, përfundoi ai.
