TPZ.al është një media online e pavarur. Përpjekja jonë është të sjellim lajme, analiza dhe komente, në shërbim të interesit publik.
TPZ.al është një media online e pavarur. Përpjekja jonë është të sjellim lajme, analiza dhe komente, në shërbim të interesit publik.
Një fletore e zakonshme e gjetur në apartamentin luksoz të ish-shefit të inteligjencës së regjimit të Bashar al-Assadit në Damask është kthyer në çelësin e një hetimi disa-mujor të BBC-së, që përfundoi me gjurmimin e tij deri në Moskë.
Hossam Luka, i njohur me nofkën “Merimanga”, konsiderohet një nga figurat më të fuqishme të aparatit të inteligjencës siriane dhe akuzohet për vrasje, tortura dhe krime të tjera.
Pas rrëzimit të regjimit në dhjetor 2024, Luka u zhduk. Në apartamentin e tij të braktisur u gjetën rroba luksoze, dokumente, medalje, certifikata dhe fotografi ku ai shfaqej së bashku me Bashar al-Assadin.
Por objekti që rezultoi më i rëndësishmi për hetimin ishte një fletore me emra dhe numra telefoni të mjekëve, ushtarëve, shitësve, të afërmve dhe personave të tjerë të lidhur me rrjetin e kontakteve të Lukës.
Gazetarët e BBC-së nisën të verifikonin një nga një kontaktet e shënuara në fletore. Gjurmët e mbledhura gjatë hetimit i çuan fillimisht në Siri dhe më pas drejt Libanit e Rusisë.
Të dhënat e siguruara përmes këtyre kontakteve ndihmuan në identifikimin e një numri telefoni rus që dyshohej se përdorej nga Luka. Më tej, gazetarët arritën të lokalizonin gjurmët e tij në zonat periferike të Moskës.
"Merimanga" e Homsit
Emri i Lukës ishte lidhur me shtypjen e dhunshme të kryengritjes kundër Asadit që nga vitet e para të luftës civile siriane. Si kreu lokal i Drejtorisë së Sigurisë Politike në Homs, ai kishte qenë përgjegjës për t'u marrë me rebelët në qytet. Banorët ende e kujtojnë numrin e tij të telefonit të shkruar me sprej në mure. Mesazhi që qarkullonte ishte se ata që donin të largoheshin nga zonat e rrethuara mund të telefononin në numrin specifik për të siguruar kalim të sigurt.
Disa thuhet se arritën të shpëtonin. Të tjerë, sipas dëshmive të mbledhura nga BBC, telefonuan dhe nuk kanë treguar kurrë më shenja jete. Nofka “Merimanga” iu dha Lukës për shkak të rrjetit të gjerë të bashkëpunëtorëve dhe informatorëve që ai dyshohet se krijoi, madje edhe brenda grupeve rebele.
Masakra dhe 17 fëmijët e vdekur
Një nga rastet më serioze me të cilat është lidhur emri i Lucës është e ashtuquajtura "Masakra e Bajramit" në shtator 2015, e njohur edhe si "Masakra e Fëmijëve". Një sulm në lagjen al-Waer të Homsit ditën e festës së madhe myslimane rezultoi në vdekjen e 28 personave, përfshirë 17 fëmijë dhe katër gra, sipas Rrjetit Sirian për të Drejtat e Njeriut.
Midis viktimave ishte edhe shtatëvjeçari Wael, djali i Mohammed Tuaqatli. Babai i tij i përshkroi BBC-së se si i gjeti fëmijët të vdekur në zonën ku ata kishin luajtur pak çaste më parë. Sipas një grupi aktivistësh sirianë dhe një mediaje opozitare në atë kohë, Luka ishte i përfshirë në përzgjedhjen e objektivave të regjimit në zonë atë ditë.
Ngritja e tij përmes regjimit të Asadit vazhdoi dhe, në kohën kur regjimi u shemb, ai kishte arritur në krye të Drejtorisë së Përgjithshme të Sigurisë, një nga agjencitë më të fuqishme të inteligjencës së Sirisë. Nga kjo pozicion, ai kishte kontroll strategjik mbi politikën e paraburgimit të vendit, në një kohë kur mijëra njerëz po çoheshin në burgjet famëkeqe siriane. Midis tyre ishte Sednaya në Damask, e cila u bë e njohur si thertorja e njerëzve.
Fletorja dhe 155 numrat e telefonit
Pasi u zbulua fletorja, gazetarët e BBC-së fotografuan të gjitha faqet e saj dhe filluan të kontrollonin 155 numrat e telefonit një nga një. Vetëm 51 dukeshin aktivë. Përpjekjet fillestare për t'i kontaktuar ishin të pasuksesshme. Ata që u përgjigjën ose ua mbyllën telefonin sapo dëgjuan se kush po telefononte, ose mohuan se e njihnin Lukën.
Hetimi vazhdoi në terren në Siri . Një gazetar i BBC-së madje caktoi takime mjekësore me mjekët në listë në një përpjekje për të marrë informacion. Një mjek në Aleppo pranoi me ngurrim se e kishte trajtuar Lukën, por më pas i kërkoi gazetarit të largohej. Një mjek tjetër në Damask zbuloi se e kishte shoqëruar nënën e Lukës në një udhëtim mjekësor në Rusi.
Truproja që "theu" heshtjen
Zhvillimi i parë i madh erdhi muaj më vonë. Një ish-roje sigurie në ndërtesën e apartamentit të Lucës u dha gazetarëve numrin e telefonit të një burri që ai tha se ishte truproja e tij personale. Burri pretendoi se Luca i kishte siguruar bashkëpunëtorët e tij se do të qëndronte në Damask për ta mbrojtur atë ndërsa forcat rebele i afroheshin kryeqytetit në dhjetor 2024.
Megjithatë, në orët e para të mëngjesit të ardhshëm, ai ishte zhdukur. Sipas ish-truprojës së tij, ai kishte marrë edhe një shumë të madhe parash nga kasaforta e zyrës së tij. Më pas ai i dha BBC-së numrin e telefonit të shoferit të Lucës, i cili besonte se e kishte nxjerrë nga Damasku natën e arratisjes së tij.
Telefoni rus dhe zëri i Lukës
Gjurmët përfundimisht çuan në Liban dhe më pas në Rusi. Një burim i lartë qeveritar libanez i tha BBC-së se Luka kishte kaluar nëpër Liban duke përdorur një pasaportë të mirë ruse, por me një emër tjetër dhe më pas kishte fluturuar për në Rusi. Një person tjetër nga fletorja u dha gazetarëve një numër që ai pretendonte se i përkiste Lukës. Numri kishte një kod rus.
Për të konfirmuar identitetin e tij, personi e telefonoi Lukën në prani të BBC-së dhe i bëri pyetje që, sipas gazetarëve, vetëm ai mund t'i dinte përgjigjet. Burri në anën tjetër të linjës u përgjigj menjëherë dhe saktë. Në një telefonatë pasuese, gazetarët ishin në gjendje të flisnin me të drejtpërdrejt.
"Nuk mund të marr rreziqe duke folur në telefon në pozicionin tim", u tha Luka atyre.
Ai u pa në periferi të Moskës.
Më pas, BBC mori një numër të dytë telefoni që dyshohet se përdorej nga Luka, i cili ishte i lidhur me rrjetet sociale dhe aplikacionet e mesazheve. Brenda një dite, gazetarët arritën ta gjenin atë në dy zona periferike në periferi të Moskës .
Kur burrit që iu përgjigj telefonit iu tha se ishte BBC, ai e mbylli menjëherë telefonin. Ai nuk iu përgjigj një mesazhi të mëvonshëm që e pyeste për akuzat kundër tij.
Siria kërkon ekstradimin e tij
Qeveria e re siriane ka ndërmarrë tashmë veprime ligjore kundër tij. Prokurori i përgjithshëm i Sirisë, Hassan al-Turba, tha se Luka është akuzuar për vrasje të qëllimshme, torturë dhe vdekje si pasojë e torturës. Një urdhër arresti kombëtar është lëshuar për të, ndërsa autoritetet siriane po punojnë për ta ekstraduar atë ndërkombëtarisht dhe për të gjetur dhe ekstraduar ish-zyrtarin.
Megjithatë, prania e tij në Rusi kufizon në mënyrë drastike shanset që ai të kthehet në Siri për t'u gjykuar së shpejti, pasi Moska ka qenë aleati më i rëndësishëm ndërkombëtar i regjimit të Asadit. Qeveria ruse nuk iu përgjigj pyetjeve në lidhje me praninë e Lukës në vend dhe mundësinë e ekstradimit të tij.
Megjithatë, për familjet e viktimave, kërkesa për drejtësi mbetet. Mohammed, i cili humbi djalin e tij shtatëvjeçar në Homs, ende shpreson që Luka dhe figura të tjera të larta të regjimit një ditë do të mbahen përgjegjës për atë që u atribuohet atyre.
"Wael ishte vetëm një fëmijë shtatëvjeçar. E tëra për të cilën interesohej ishte të luante dhe të argëtohej", tha ai.
