TPZ.al është një media online e pavarur. Përpjekja jonë është të sjellim lajme, analiza dhe komente, në shërbim të interesit publik.
TPZ.al është një media online e pavarur. Përpjekja jonë është të sjellim lajme, analiza dhe komente, në shërbim të interesit publik.
Gazetari amerikan Evan Gershkovich ka rrëfyer në detaje për herë të parë përvojën e tij gjatë 16 muajve të kaluar në një burg rus, nga arrestimi në Jekaterinburg në mars 2023 deri te lirimi në shkëmbimin e të burgosurve mes Rusisë dhe Perëndimit në gusht 2024.
Në një intervistë për The New York Times dhe në librin e tij të ri The Beautiful, Damned Earth, të botuar më 29 shtator, Gershkovich flet për izolimin, pasojat psikologjike të burgimit dhe mënyrën se si arrestimi i tij u shndërrua në një çështje të rëndësishme gjeopolitike.
Sot, dy vjet pas lirimit, 34-vjeçari thotë se gjendja e tij është përmirësuar. Makthet janë qetësuar, ndërsa sulmet e panikut dhe reagimet e forta ndaj tingujve që i kujtonin burgun janë bërë më të rralla.
“Ata nuk më thyen si person”, tha Gershkovich.
Arrestimi në Jekaterinburg
Gershkovich ishte korrespondent i The Wall Street Journal në Moskë kur, në mars 2023, udhëtoi drejt Jekaterinburgut për të raportuar mbi kapacitetet ushtarako-industriale të Rusisë gjatë luftës në Ukrainë.
Teksa ndodhej në një restorant, pas përfundimit të një interviste, agjentë të Shërbimit Federal të Sigurisë ruse, FSB, hynë në ambient, e kapën, e prangosën dhe i mbuluan kokën me një qese të zezë.
Ai u akuzua për spiunazh, akuza të cilat Gershkovich, The Wall Street Journal dhe qeveria amerikane i kanë mohuar. Departamenti amerikan i Shtetit e kishte shpallur zyrtarisht Gershkovichin “të ndaluar padrejtësisht” dhe kërkoi lirimin e tij.
Në rrëfimin e tij të ri, gazetari tregon se arrestimi nuk ishte thjesht një ndalim i papritur. Sipas tij, FSB kishte përgatitur një operacion për ta kapur dhe për të ndërtuar më pas një version që e paraqiste atë si spiun. The Wall Street Journal raporton se libri ngre gjithashtu pyetjen nëse Vladimir Putin besonte vërtet se Gershkovich ishte spiun apo nëse narrativa e ndërtuar nga FSB e kishte bindur presidentin rus.
Presioni psikologjik në Lefortovo
Pjesën më të madhe të burgimit, gazetari e kaloi në burgun Lefortovo në Moskë. Ai thotë se nuk iu nënshtrua torturave të rënda fizike, por përjetoi një presion të madh psikologjik.
“Problemet e vërteta me të cilat duhej të përballesha ishin psikologjike”, rrëfen ai.
Në qeli, Gershkovich kaloi një pjesë të madhe të kohës me shokët e tij të burgut, Seryogën dhe Nikitën. Ky i fundit u lirua më vonë, por përfundoi në frontin e luftës në Ukrainë dhe u vra atje.
Gazetari tregon edhe momentin kur mësoi për vdekjen e Alexei Navalnyt në një burg rus, në shkurt 2024. Lajmi e tronditi, ndërsa ai përjetoi edhe një ndjenjë faji, pasi mendimi i tij i parë ishte nëse një shkëmbim i të burgosurve mund të sillte edhe lirimin e tij.
Procesi gjyqësor dhe presioni amerikan
Gjatë kohës së burgimit, SHBA-ja e cilësoi vazhdimisht procesin kundër Gershkovichit si të padrejtë. Në korrik 2024, Departamenti i Shtetit deklaroi se Rusia nuk kishte paraqitur prova për një krim dhe se Uashingtoni vazhdonte të kërkonte lirimin e tij dhe të Paul Whelanit.
Sipas autoriteteve amerikane, lirimi i Gershkovichit ishte rezultat i negociatave intensive diplomatike dhe përfshiu edhe aleatë të SHBA-së.
Shkëmbimi që i dha lirinë
Më 1 gusht 2024, Gershkovich u lirua në kuadër të një shkëmbimi shumëpalësh. Në marrëveshje u përfshinë gjithsej 16 persona të liruar nga Rusia, mes tyre Gershkovich, Paul Whelan, Alsu Kurmasheva dhe Vladimir Kara-Murza. Në proces ndihmuan Gjermania, Polonia, Norvegjia, Sllovenia dhe Turqia.
Presidenti i atëhershëm amerikan Joe Biden tha se marrëveshja ishte rezultat i negociatave të vështira dhe se Gershkovich kishte qenë i burgosur në Rusi që prej marsit 2023.
Gershkovich u prit në SHBA dhe u ribashkua me familjen. Megjithatë, ai rrëfen se lirimi solli edhe ndjenja të përziera, pasi liria e tij ishte pjesë e një marrëveshjeje që përfshinte edhe persona të tjerë të kërkuar nga Moska.
Jeta pas burgut
Pas kthimit në SHBA, gazetari u përball me pasojat psikologjike të përvojës. Ai tregon se kishte sulme paniku, qante dhe zemërohej pa ndonjë arsye të qartë.
Edhe tinguj të zakonshëm, si zhurma e tastierës, mund ta rikthenin psikologjikisht në qelinë ku kishte kaluar muaj të tërë.
Pas terapisë dhe punës për përpunimin e traumës, gjendja e tij është përmirësuar.
“Tani ndihem sikur jam vërtet vetvetja përsëri”, tha ai.
Sot Gershkovich jeton në Berlin me partneren e tij, gazetaren ruse Masha Borzunova, dhe i është rikthyer gazetarisë.
Ai thotë se nuk do të kthehej në Rusi për sa kohë Vladimir Putin është në pushtet. Megjithatë, nuk e ka humbur lidhjen me vendin ku ka jetuar dhe punuar.
“Do të doja shumë të kthehesha një ditë, por nuk mendoj se kjo do të ndodhë së shpejti”, shprehet ai.
Në librin e tij, Gershkovich synon të tregojë jo vetëm historinë personale të burgimit, por edhe realitetin e gazetarëve, aktivistëve dhe kritikëve të sistemit që përballen me represion në Rusinë e sotme.
