TPZ.al është një media online e pavarur. Përpjekja jonë është të sjellim lajme, analiza dhe komente, në shërbim të interesit publik.
TPZ.al është një media online e pavarur. Përpjekja jonë është të sjellim lajme, analiza dhe komente, në shërbim të interesit publik.
Rritja galopante dhe e pashëmbullt e çmimeve të naftës në tregjet ndërkombëtare po godet fort ekonominë globale, duke ngritur alarmin për një valë të re inflacioni dhe krize ekonomike në shkallë botërore.
Kjo situatë e jashtëzakonshme në tregun e karburanteve nuk është pasojë e një faktori të vetëm, por rrjedhojë e një stuhie të përsosur gjeopolitike dhe ushtarake që ka përfshirë dy nga rajonet më strategjike të prodhimit dhe transportit të energjisë në botë: Lindjen e Mesme dhe Evropën.
Në qendër të kësaj krize qëndron një gërshëtim i rrezikshëm i përshkallëzimit të konfliktit ushtarak mes Shteteve të Bashkuara, Izraelit dhe Iranit nga njëra anë, si dhe i luftës atritive midis Ukrainës dhe Rusisë nga ana tjetër.
Të dyja këto vatra konflikti kanë goditur drejtpërdrejt shtyllat kryesore të furnizimit me naftë — rrugët e transportit detar dhe infrastrukturën e përpunimit.
Përshkallëzimi i luftimeve në Lindjen e Mesme ka çuar në bllokimin praktik të Ngushticës së Hormuzit, një nga kalimet më kritike detare në botë, përmes së cilës kalon një pjesë e konsiderueshme e naftës bruto dhe nënprodukteve të saj.
Sulmet ndaj objekteve të përpunimit në rajon dhe pasiguria e lundrimit kanë pezulluar eksportet e naftës që udhëtonin drejt tregjeve evropiane dhe aziatike.
Në të njëjtën kohë, fronti i luftës Rusi-Ukrainë ka marrë një rrjedhë të re shkatërruese për tregun e energjisë.
Ushtria ukrainase ka intensifikuar goditjet e shënjestruara me dronë ndaj rafinerive ruse. Rusia, si një nga eksportueset më të mëdha të naftës në botë, tregtonte rreth një milion fuçi në ditë përpara përshkallëzimit.
Sulmet e njëpasnjëshme kanë dëmtuar rëndë kapacitetet përpunuese të Moskës, duke detyruar qeverinë ruse të vendosë një ndalim të plotë të eksportit të karburanteve për të mbrojtur tregun e saj të brendshëm dhe furnizimin e ushtrisë.
Ekonomistët shpjegojnë se tregu global ka humbur një sasi gjigante nafte në një kohë shumë të shkurtër. Verleger sqaron se nafta bruto që nxirret në Lindjen e Mesme është e cilësisë ideale për prodhimin e naftës së përpunuar, ndaj heqja e saj nga tregu krijon një zbrazëti që nuk mund të zëvendësohet lehtësisht nga rafineritë e tjera në botë.
Sipas tij, heqja e më shumë se një milion fuçive naftë në ditë nga një treg global prej rreth 25 milionë fuçish ka krijuar një deficit strukturor që do të kërkojë kohë të gjatë për t’u riparuar.
Kriza e karburanteve ka marrë përmasa të mëdha politike, veçanërisht në Shtetet e Bashkuara, ku çmimi i lartë i naftës po rëndon drejtpërdrejt mbi konsumatorët dhe po ndikon në klimën elektorale.
Presidenti amerikan Donald Trump ka shprehur publikisht shqetësimin e tij për rritjen e çmimeve, duke zbuluar se i ka kërkuar drejtpërdrejt Presidentit të Ukrainës, Volodymyr Zelensky, që të ndërpresë sulmet ndaj rafinerive dhe objekteve ruse të përpunimit të karburantit.
Trump ka nënkuptuar se goditjet ukrainase mbi infrastrukturën energjetike ruse po dëmtojnë ekonominë globale dhe po nxisin rritjen e çmimeve në pikat e karburantit në mbarë botën.
Ndërkohë, brenda Shtëpisë së Bardhë dhe Kongresit amerikan po diskutohet mundësia e vendosjes së një ndalimi për eksportin e naftës amerikane, me qëllim uljen e çmimeve për konsumatorët vendas.
Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se një hap i tillë mund të përkeqësonte situatën në Evropë dhe Amerikën Latine, të cilat varen nga furnizimet amerikane.
Nga ana tjetër, zëdhënësi i Kremlin-it, Dmitry Peskov, rikonfirmoi se embargoja e Rusisë mbi eksportet e produkteve të naftës mbetet plotësisht në fuqi.
Moska insiston se ky vendim është i nevojshëm për të garantuar që çmimet e brendshme të mbeten të qëndrueshme dhe që nevojat ushtarake e bujqësore të vendit të jenë të mbuluara, pavarësisht presionit ndërkombëtar.
Ndërsa vendet e zhvilluara po përballen me rritje çmimesh dhe inflacion, goditjen më të rëndë po e marrin vendet në zhvillim. Nafta është shtylla kurrizore e transportit të mallrave, bujqësisë dhe prodhimit të energjisë elektrike përmes gjeneratorëve në shumë shtete të Azisë dhe Afrikës.
Shtete si Bangladeshi po përjetojnë kriza të thella industriale. Pamundësia për të përballuar çmimet e larta të naftës dhe gazit të lëngshëm natyror ka detyruar shumë fabrika tekstile dhe industriale të mbyllin dyert ose të reduktojnë oraret e punës.
Në sektorin e bujqësisë aziatike, fermerët po detyrohen të ndryshojnë llojin e kulturave bujqësore, duke braktisur ato që kërkojnë ujitje intensive me pompa me naftë, për shkak të kostos së papërballueshme të karburantit.
Për më tepër, kriza po krijon fitues dhe humbës të mëdhenj në tregun global.
Kompanitë e mëdha të përpunimit të naftës (si Valero, Marathon apo gjigantët e integruar të energjisë) po regjistrojnë fitime rekord.
Marzhet e fitimit për përpunimin e naftës kanë arritur në shifrat e paprecedentë të rreth 100 dollarëve për fuçi, duke i kthyer këto kompani në përfitueset më të mëdha financiare të luftës.
Kina po shfrytëzon infrastrukturën e saj gjigante të përpunimit dhe kalimin e hershëm drejt energjisë elektrike për të menaxhuar krizën.
Përmes kufizimit të eksporteve në fazat e para, Pekini mbajti çmimet e ulëta për konsumatorët e vet, ndërsa tani po përdor kapacitetet e veta për të fuqizuar eksportet e energjisë së renovueshme dhe pajisjeve elektrike drejt vendeve në nevojë.
Perspektiva për muajt e ardhshëm mbetet e zymtë. Sipas vlerësimeve të ekonomistëve të energjisë, kjo krizë e naftës do të zgjasë të paktën gjashtë muaj, por lehtësisht mund të shtrihet në një vit ose më shumë.
Kjo kohëzgjatje varet drejtpërdrejt nga dy kushte kryesore: se sa kohë do t’i duhet Rusisë për të riparuar rafineritë e saj të dëmtuara nga sulmet ukrainase, si dhe nga momenti se kur do të rihapet plotësisht Ngushtica e Hormuzit për lundrimin e lirë të anijeve cisterne.
Edhe pas arritjes së një armëpushimi apo zgjidhjeje politike, tregjeve do t’u nevojiten edhe të paktën gjashtë muaj të tjerë për të rivendosur linjat e furnizimit dhe për të rindërtuar stoqet e kaluara globale. Deri atëherë, çmimet e larta të karburantit do të vazhdojnë të mbajnë nën presion ekonominë botërore.
