BOTA, 16 Prill 2024, 14:08

Pse Izraeli dhe Irani u kthyen në vende armike pas revolucionit islamik?

Pse Izraeli dhe Irani u kthyen në vende armike pas revolucionit islamik?

Irani lëshoi ​​drone dhe raketa drejt Izraelit të shtunën në mbrëmje, pasi u zotua për hakmarrje për një sulm vdekjeprurës në konsullatën e tij në kryeqytetin sirian Damask.

Kjo ishte hera e hera e parë që Irani ka sulmuar drejtpërdrejt Izraelin. Më parë, Izraeli dhe Irani kanë qenë të  përfshirë në një luftë hije të gjatë, duke sulmuar asetet e njëri-tjetrit pa pranuar përgjegjësi.

Këto sulme janë rritur ndjeshëm gjatë luftës aktuale në Gaza të shkaktuar nga sulmi i grupit palestinez Hamas ndaj komuniteteve izraelite aty pranë tetorin e kaluar.

Pse Izraeli dhe Irani janë armiq?

Po të dy vendet kanë qenë aleatë deri në revolucionin islamik të vitit 1979 në Iran, i cili solli një regjim që ka përdorur Izraelin kundërshtar si një pjesë kyçe të ideologjisë së tij.

Irani nuk e njeh të drejtën e Izraelit për të ekzistuar dhe kërkon çrrënjosjen e tij.

Udhëheqësi suprem i vendit, Ayatollah Ali Khamenei, e ka quajtur më parë Izraelin një “tumor kanceroz” që “pa dyshim do të çrrënjoset dhe shkatërrohet”.

Izraeli beson se Irani paraqet një kërcënim ekzistencial, siç dëshmohet nga retorika e Teheranit, ngritja e tij e forcave përfaqësuese të betuara për shkatërrimin e Izraelit, financimi dhe armatosja e grupeve palestineze duke përfshirë Hamasin dhe grupin militant shiit libanez Hezbollah, dhe ajo që ai beson se është e Iranit është ndjekja e fshehtë e armëve bërthamore. Por Irani mohon të kërkojë të ndërtojë një bombë bërthamore.

Kush janë aleatët e Iranit?

Irani ka ndërtuar një rrjet aleatesh dhe forcash përfaqësuese në Lindjen e Mesme që sipas tij janë pjesë e një “boshti të rezistencës” që sfidon interesat e SHBA-së dhe Izraelit në rajon. Ai i mbështet ato në shkallë të ndryshme.

Siria është aleati më i rëndësishëm i Iranit. Irani, së bashku me Rusinë, ndihmuan qeverinë siriane të Bashar al-Assad-it t’i mbijetonte luftës civile dhjetëvjeçare të vendit.

Hezbollahu në Liban është më i fuqishmi nga grupet e armatosura që Irani mbështet. Ajo ka shkëmbyer zjarrin ndërkufitar me Izraelin pothuajse çdo ditë që kur shpërtheu lufta midis Izraelit dhe Hamasit. Dhjetëra mijëra civilë në të dy anët e kufirit janë detyruar të lënë shtëpitë e tyre.

Irani mbështet disa milici shiite në Irak, të cilat kanë sulmuar me raketa bazat amerikane në Irak, Siri dhe Jordani. SHBA u hakmor pasi tre ushtarë të saj u vranë në një post ushtarak në Jordani.

Në Jemen, Irani ofron mbështetje për lëvizjen Houthi, e cila kontrollon zonat më të populluara të vendit. Për të treguar mbështetje për Hamasin në Gaza, Houthi-t kanë gjuajtur raketa dhe drone në Izrael dhe gjithashtu kanë sulmuar anijet tregtare pranë brigjeve të tij, duke fundosur të paktën një anije. SHBA dhe Britania e Madhe kanë goditur objektivat Houthi si kundërpërgjigje.

Irani gjithashtu ofron armë dhe trajnim për grupet e armatosura palestineze, duke përfshirë Hamasin, i cili sulmoi Izraelin më 7 tetor të vitit të kaluar, duke ndezur luftën aktuale në Gaza dhe konfrontimet në Iran, përfaqësuesit e tij dhe aleatët e Izraelit në Lindjen e Mesme më të gjerë. Megjithatë, Irani mohon ndonjë rol në vetë sulmin e 7 tetorit./BBC-Përktheu Panorama